پدیده وسوسه و میل به مصرف در بیماری اعتیاد: میل به تجربه اثر یا تجربه مجدد اثرات قبلی مصرف انواع مواد، وسوسه نام دارد. وسوسه یا میل به مصرف  با فشار روانی زیادی همراه  است و  بر روی خلق  و عاطفه فرد مصرف کننده اثر می گذارد. بیماران از هجوم وسوسه شاکی بوده و اکثرا آن را آزار دهنده و ناتوان کننده ذکر می کنند. وسوسه گاهی به واسطه شروع کننده­های معینی ایجاد می­شود. گاهی نیز ظاهرا بی هیچ دلیل خاصی بروز می­ کند. این  شروع کننده­ها می تواند درونی یا بیرونی باشند. شروع کننده های درونی شامل احساسات، افکار، خاطرات، هیجانها و … می باشد. شروع کننده های بیرونی شامل محل­ها، اشخاص، اشیاء، موقعیت­ها و … می باشد که میل و وسوسه مصرف را در بیمار  زنده می­کنند.

وسوسه و میل به مصرف در بیماری اعتیاد

این شروع کننده ها در بعضی مواقع به طور ناخودآگاه به سراغ بیمار می آیند به طوری که خود بیمار از حضور آنها آگاه نیست و سیر شکل گیری و پررنگ شدن آن ها را متوجه نمی شود . در واقع این عوامل به نوعی تحریک کننده و یادآور بیمار به مصرف و رفتارهای اعتیادی می باشند و از آنجایی که میل به مصرف را برمی انگیزانند (برانگیزاننده) نام دارند. افراد بیمار در اوایل قطع مصرف فکر می کنند همین که بخواهند مصرف را ترک کنند کافیست  و معتقدند  همین که وسوسه به سراغشان می آید آن قدر ادامه می یابد و شدید می شود تا آنها را تسلیم مصرف نماید تا جایی که این باور نادرست باعث ایجاد افسردگی، دلسردی و ناامیدی از درمان می شود و باعث ایجاد مصرف مجدد می گردد. بنابراین در کنار حالات روحی و احساسات ناراحت کننده در هنگام وسوسه، بسیاری از بیماران باورهای خاصی درباره آن دارند. مثلا اینکه وسوسه تنها با مصرف مواد برطرف خواهد شد یا برای کاهش آن حتما باید دارو مصرف کرد. قابل ذکر است که گذر زمان به تنهایی موجب ناپدید شدن و کمرنگ شدن وسوسه نمی شود بلکه باید راهکارهایی را اتخاذ کرد تا اثرات منفی برانگیزاننده ها را کنترل کرد و از بین برد.

در این مسیر بهترین روش، شناسایی بر انگیزاننده ها و دور ماندن از آنها می باشد در این صورت وسوسه ضعیف و بی اثر می شود. شرکت  در جلسات مشاوره و تداوم جلسات مشاوره در موفقیت فرد بیمار بسیار موثر است. علاوه بر جلسات، حضور یک خانواده حمایتگر و دوستان سالم و قرار داشتن در محیط های پاک و عاری از خطرات برانگیزاننده ها درصد موفقیت در مسیر درمان را بالا می برد. وقتی بیمار از وسوسه خود صحبت می کند ممکن است خانواده دچار نگرانی و ترس از مصرف مجدد شوند در این وضعیت داشتن آرامش، کنترل و طبیعی شمردن وجود وسوسه و آگاهی از آن به بیمار کمک میکند تا به آن غلبه نماید. وقتی دوستان و از همه مهمتر خانواده حمایت کننده و همدل باشند بیمار در زمان وسوسه با آنها صحبت می نماید و احساسات خود را هر چند بد ابراز کرده  و به این ترتیب احساسات خود را به نوعی تخلیه می کند و با حمایت اطرافیان و انجام راهکارهای موثر درصد کنترل وسوسه را بالاتر می برد.

غلبه بر وسوسه مصرف مواد بعد از ترک اعتیاد

غلبه بر وسوسه مصرف مواد بعد از ترک اعتیاد

چند اشتباه رایج و باور غلط در مورد وسوسه

  1. ایجاد وسوسه به معنی مصرف یا اجبار به مصرف است
  2. وسوسه تنها با مصرف خاتمه می یابد
  3. وقتی که وسوسه می شوم دیگر باید مصرف کنم
  4. من نمی توانم جلوی آن را بگیرم
  5. هر چقدر سعی کنم و خودم را به چیزهای دیگر مشغول کنم یا از محیط دور شوم و هر چقدر زمان از شروع وسوسه من بیشتر بگذرد وسوسه من کاهش نمی یابد.
  6. وسوسه همچون صاعقه به صورت ناگهانی می آید و مرا غافلگیر می کند ( در حالی که در واقع وسوسه آرام آرام شروع می شود).
  7. من در برابر وسوسه هیچ ابزاری ندارم و هیچ پناه امنی برای مبارزه یا مقابله یا فرار از وسوسه ندارم( در حالی که اگر فکر کنیم و با روانشناس خود مشورت کنیم می توانیم هزاران راه خوب برای کنترل آن بیابیم و آن ها را به ترتیب الویت از قوی به ضعیف به صورت یک لیست مرتب کنیم).
  8. من در افزایش شدت وسوسه هیچ نقشی ندارم ( در حالی که فکر کردن خود ما و پروبال دادن به افکار وسوسه است که باعث شدت آن می شود).

شدت یافتن وسوسه باعث بروز عوارض متفاوتی می شود از جمله

  1. باعث بروز اختلال در حافظه می شود.
  2. ایجاد مشکلات متعدد در عملکرد های فردی و بین فردی فرد مانند بروز مشکلات  اجتماعی، شغلی
  3. باعث ایجاد ناراحتی و بی قراری در فرد می شود.
  4. باعث کاهش خلق و حتی عصبانیت و پرخاشگری در بیمار می شود.

نکات مهم

  1. وسوسه در طول مدت بهبودی روی می دهد و پیامد طبیعی اعتیاد است و به طور معمول بارها برای مدت طولانی پس از مصرف اتفاق می افتد.بنابراین در صورت بروز آن خود را ضعیف قلمداد نکنید بلکه با راهکارهای موثر آن را کنترل کنید.
  2. وسوسه از زمان شروع تا دقایق یا ساعاتی به شدیدترین وضعیت می رسد و بعد کاهش می یابد.
  3. وسوسه موقتی است هر بار که بوجود می آید اگر بتوان بر آن مسلط شد و آن را شناخت، ناپدید می شود.
  4. تنها اراده کافی نیست .اراده در برابر وسوسه بی اثر است. بهترین راه مقابله و مدیریت در برابر آن این است که بدون تأمل  و درنگ از شرایط بروز وسوسه خارج شده  و با راههای موثر آن را کنترل کنیم.
  5. داشتن غرور کاذب باعث غفلت و ساده قلمداد کردن وسوسه می شود که اثرات آن لغزش و عود مجدد می باشد.
  6. وسوسه ها گذرا هستند شدت و زمان آن به فرد و موقعیت او وابسته است  و به مرور زمان از تعداد و شدت وسوسه کاسته می شود.
  7. هر بار که بر وسوسه غلبه کنیم توانایی ما در کنترل آن افزایش بیشتری می یابد.

نکات موثر در کنترل وسوسه برای بیماران مبتلا به اعتیاد

  1. بیمار را به شرکت در جلسات مشاوره تشویق نمائید و او را در این مسیر تا حد امکان همراهی کنید.
  2. شماره تلفن افراد قابل اعتماد و دوستان غیر مصرف کننده را در دسترس بیمار قرار دهید و او را با معاشرت با افراد پاک و شرکت در محیط های سالم تشویق کنید.
  3. مهارت نه گفتن  را به صورت قاطعانه آموزش دهید.
  4. به ایجاد خودباوری در بیمار کمک کنید.
  5. از رفتن او به موقعیت های پر خطر اجتناب کنید.
  6. شرایط پر خطر را تا حد امکان از او دور کنید.

جلسات مشاوره باعث می شود تا فرد بیمار از وجود شکل و نوع دقیق برانگیزاننده ها آگاه شود و آنها را در حد امکان از زندگی دور کند و روش های مقابله با وسوسه و میل به مصرف در بیماری اعتیاد را بیاموزد . در طول جلسات علاوه بر آموزش مهارت های موثر و کارآمد برای فرد بیمار ،آموزش های موثر و لازم برای خانواده ها نیز منتقل می شود چرا که همان طور که ذکر شد حمایت های موثر خانواده ها و اطرافیان در روند درمان فردِ بیمار بسیار حائز اهمیت است. مرکز درمان اعتیاد ارمغان در نظر دارد تا با اجرای جلسات کارآمد و موثر توسط درمانگران مجرب،یاری رسان بیمار در راستای کنترل وسوسه ها و رسیدن به اهداف درمانی باشد.

سحر اسماعیلی- دکتری مطالعات اعتیاد

فرزام اسدی راد- پزشک درمانگر اعتیاد